Đổi mới sáng tạo là hoạt động tạo ra sản phẩm mới, dịch vụ mới, quy trình mới, mô hình kinh doanh mới hoặc cải tiến sản phẩm, dịch vụ, quy trình, mô hình kinh doanh đã có. Đối với doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo động lực phát triển sản xuất, kinh doanh trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập.

Doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo là doanh nghiệp thực hiện ít nhất một trong hai hoạt động: đổi mới sản phẩm hoặc đổi mới quy trình sản xuất, kinh doanh. Theo Quyết định số 4629/QĐ-UBND ngày 23/7/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh về việc giao chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, chỉ tiêu doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo trong tổng số doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh phải đạt 20%.

Đổi mới sản phẩm – động lực nâng cao giá trị hàng hóa, dịch vụ

Đổi mới sản phẩm gồm hai dạng: tạo ra hàng hóa, dịch vụ mới hoặc cải tiến hàng hóa, dịch vụ hiện có của doanh nghiệp.

Sản phẩm mới là sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ khác về đặc tính kỹ thuật hoặc tính năng sử dụng so với những sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất trước đó. Sự đổi mới có thể xuất phát từ việc áp dụng công nghệ mới, kết hợp các công nghệ hiện có theo cách thức mới hoặc áp dụng tri thức mới.

Chẳng hạn, tivi màn hình cong là một ví dụ về sản phẩm ứng dụng công nghệ mới; smartphone tích hợp camera phục vụ chụp ảnh selfie là sản phẩm kết hợp các công nghệ sẵn có để tạo ra tính năng mới. Việc phát triển một tiện ích mới cho sản phẩm thông qua những thay đổi về đặc tính kỹ thuật cũng được xem là đổi mới sản phẩm.

Bên cạnh sản phẩm mới, doanh nghiệp còn có thể thực hiện đổi mới thông qua việc cải tiến sản phẩm hiện có. Sản phẩm được cải tiến về kỹ thuật là sản phẩm cũ được bổ sung hoặc nâng cao tính năng, giúp sản phẩm hoạt động tốt hơn hoặc giảm giá thành.

Việc sử dụng nguyên liệu, thành phần mới có tính năng cao hơn để cải thiện sản phẩm hoặc thay đổi một số bộ phận tích hợp trong một sản phẩm phức hợp đều có thể tạo nên đổi mới sản phẩm. Hệ thống chống bó phanh (ABS), hệ thống định vị toàn cầu (GPS) và những cải tiến đối với các hệ thống phụ trên ô tô là những ví dụ về việc đổi mới thông qua bổ sung hoặc thay đổi các thành phần kỹ thuật. Việc sử dụng sợi vải thông thoáng trong sản xuất quần áo cũng là một hình thức đổi mới sản phẩm thông qua sử dụng nguyên liệu mới nhằm cải thiện hiệu suất.

Đổi mới sản phẩm bao gồm cả hàng hóa và dịch vụ. Hàng hóa là các sản phẩm hữu hình và một số sản phẩm chứa đựng thông tin mà quyền sở hữu có thể được xác lập và chuyển giao thông qua giao dịch trên thị trường. Trong khi đó, dịch vụ là các hoạt động vô hình được sản xuất và tiêu thụ đồng thời, trong đó sự tham gia, tương tác và phối hợp của người sử dụng có thể là điều kiện cần thiết để tạo ra dịch vụ.

Một điểm đáng lưu ý là sản phẩm được đổi mới trước hết phải mới đối với doanh nghiệp, nhưng không nhất thiết phải mới đối với thị trường. Việc đổi mới cũng không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp là đơn vị đầu tiên thực hiện hay tiếp nhận, áp dụng kết quả đổi mới từ doanh nghiệp khác.

Đổi mới quy trình – nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh

Bên cạnh đổi mới sản phẩm, đổi mới quy trình sản xuất, kinh doanh là một nội dung quan trọng đối với doanh nghiệp.

Đổi mới quy trình sản xuất, kinh doanh là việc doanh nghiệp áp dụng một quy trình mới hoặc cải tiến đáng kể một hay nhiều chức năng sản xuất, kinh doanh so với trước đây và đưa quy trình đó vào sử dụng thực tế.

Các chức năng của quy trình sản xuất, kinh doanh có thể bao gồm: sản xuất hàng hóa hoặc dịch vụ; phân phối và lưu thông; bán hàng và tiếp thị; hệ thống thông tin và công nghệ truyền thông; điều hành và quản lý; phát triển sản phẩm và quy trình sản xuất, kinh doanh.

Trong sản xuất, chế biến, đổi mới quy trình liên quan đến các hoạt động biến đổi đầu vào thành hàng hóa hoặc dịch vụ, bao gồm cả hoạt động kỹ thuật, thử nghiệm kỹ thuật, phân tích và chứng nhận phục vụ sản phẩm.

Trong logistics, vận chuyển nguyên vật liệu và sản phẩm, đổi mới có thể tập trung vào vận chuyển, phân phối, kho bãi và quản lý đơn hàng.

Đối với tiếp thị và bán hàng, doanh nghiệp có thể đổi mới phương pháp quảng cáo, trưng diện và đóng gói sản phẩm, tiếp thị từ xa, tham gia triển lãm, hội chợ, nghiên cứu thị trường, phát triển thị trường mới, phương pháp và chiến lược định giá, hoạt động bán hàng, hậu mãi và chăm sóc khách hàng.

Trong lĩnh vực thông tin và truyền thông, đổi mới quy trình có thể liên quan đến việc duy trì, bảo đảm hệ thống thông tin và truyền thông; phần cứng, phần mềm; xử lý dữ liệu, cơ sở dữ liệu; bảo hành, sửa chữa; dịch vụ web và các hoạt động thông tin liên quan đến máy tính.

Đối với công tác quản lý và hành chính, doanh nghiệp có thể đổi mới trong quản lý kinh doanh, quản trị doanh nghiệp, kế toán, kiểm toán, tài chính, bảo hiểm, quản lý nhân sự, mua sắm và quản lý các mối quan hệ với nhà cung cấp, đối tác.

Hoạt động phát triển sản phẩm cũng là một bộ phận quan trọng của đổi mới sáng tạo, bao gồm nhận dạng, xác định, phát triển hoặc điều chỉnh sản phẩm và quy trình sản xuất, kinh doanh. Hoạt động này có thể được thực hiện một cách có hệ thống trong doanh nghiệp hoặc thông qua các nhiệm vụ, nguồn lực được doanh nghiệp huy động từ bên ngoài.

Tăng cường liên kết để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp

Để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển hoạt động đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp có thể trực tiếp thực hiện hoặc ký hợp đồng với các tổ chức khoa học và công nghệ để triển khai các hoạt động đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp tổ chức thực hiện nhiệm vụ đổi mới sáng tạo và đề nghị cơ quan có thẩm quyền tổ chức nghiệm thu theo quy định.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh các hình thức hợp tác công - tư trong thực hiện nhiệm vụ đổi mới sáng tạo; thực hiện nhiệm vụ theo hình thức tài trợ, đặt hàng; tham gia các chính sách hỗ trợ phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo.

Việc triển khai các nhiệm vụ đổi mới sáng tạo thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, dịch vụ và sản phẩm công nghệ số cũng là một hướng cần được quan tâm. Đặc biệt, tăng cường hợp tác giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp sẽ góp phần kết nối nguồn lực, tri thức và nhu cầu thực tiễn, tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh các giải pháp trên, cần tiếp tục phát động và triển khai hiệu quả các phong trào thi đua về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, khoa học công nghệ và chuyển đổi xanh; qua đó tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp chủ động đổi mới, ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cơ quan có thẩm quyền cũng giao và hướng dẫn thực hiện chỉ tiêu về doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo cho 124 xã, phường; đồng thời chú trọng thu hút, phát triển nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo, triển khai các chính sách sử dụng, trọng dụng và đãi ngộ chuyên gia thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Việc thực hiện các chính sách về chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được thực hiện theo các quy định được dẫn chiếu trong bài, trong đó có Nghị định số 231/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025, Nghị định số 249/2025/NĐ-CP ngày 19/9/2025 và Thông tư số 004/2025/TT-BNV ngày 7/5/2025.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp cần được xem là một quá trình thường xuyên, gắn với yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh. Khi doanh nghiệp chủ động đổi mới sản phẩm, quy trình, phương thức quản trị và cách thức tiếp cận thị trường; đồng thời tăng cường liên kết với Nhà nước, nhà trường và các tổ chức khoa học và công nghệ, hoạt động đổi mới sáng tạo sẽ có thêm điều kiện để phát triển và tạo ra những giá trị thiết thực cho doanh nghiệp và nền kinh tế./.